Wat mij de laatste tijd opvalt, is onze collectieve politieke obsessie met Denemarken. Onze instituten en beleidsmakers vliegen zowat wekelijks naar Kopenhagen. We willen álles van ze leren. Hoe ze een minderheidskabinet runnen? Boeiend! Hoe ze de grenzen potdicht houden? Fascinerend, dat kopiëren we direct!
Maar op het moment dat het gaat over hoe de Denen hun ouder wordende bevolking fit, autonoom en gelukkig houden, kijken we collectief abrupt de andere kant op.
Waarom kopiëren we dát niet? Is het omdat het over de kwaliteit van het leven gaat in plaats van over politiek scoren? Blijkbaar is een menswaardige toekomst minder sexy dan het overeind houden van een minderheidskabinet.
De cijfers liggen er niet om: 50 procent van alle volwassen Nederlanders is inmiddels 50-plus. We praten hier over een gigantische, historische verschuiving van ruim 7 miljoen mensen. De jongste helft daarvan, een actieve, pragmatische groep van ruim 3,5 miljoen vijftigers, stroomt nu pas écht deze levensfase in.
We worden ouder, we leven langer, en we bezitten als 50-plussers ook nog eens het leeuwendeel van het totale Nederlandse vermogen. Kortom: de vijftigplusser is de baas van de BV Nederland.
En wat doet die machtige, vermogende top-consument? Die weigert na te denken over de toekomst. We sussen onszelf in slaap met de gedachte dat we “vrij en flexibel” zijn. Totdat we struikelen over de drempel, onze heup breken en plotseling gereduceerd worden tot een dossiernummer op de ellenlange wachtlijsten van de Wmo of de thuiszorg.
Want dán pas komen onze reactieve Nederlandse instituten in actie: als het kalf al lang en breed verdronken is.
In Denemarken snappen ze dat je van gezond zijn moet leren hoe je succesvol oud wordt. Daar wachten de instituten niet tot je met een rollator het ravijn in fietst. Ben je een senior van 75 of 80 jaar? Dan biedt de gemeente je automatisch een preventieve ouderenadviseur aan voor een diepgaand gesprek aan de keukentafel. Niet om je pols te voelen, maar om samen te kijken hoe je huis en je sociale netwerk erbij staan voor de komende tien jaar.
Bovendien doen ze aan reablement. In plaats van dat een thuiszorgmedewerker passief je steunkousen aantrekt, sturen ze een batterij therapeuten. Die trainen je intensief om het weer lekker zelf te doen.
Het resultaat? Een overgrote meerderheid heeft na zo’n traject tijdelijk of zelfs helemaal geen structurele zorg meer nodig. Dat scheelt miljarden, maar belangrijker: het behoudt je waardigheid.
En als we dan toch bezig zijn met leren: laten we doorvliegen naar Japan. Daar hebben ze begrepen dat een overheid met professionele zorginstellingen de vergrijzing nooit in haar eentje kan opvangen. Als waardevolle inspiratiebron voor hun formele zorg hebben zij wederkerigheid gecodificeerd in hun samenleving met het Fureai Kippu-systeem (zorgzwaai-punten).
Als burger verdien je daar tijdcredits door een gezonde oudere in de buurt te helpen met een boodschap of een praatje. Die gespaarde uren zet je op de bank voor je eigen toekomst, of sluis je door naar je hulpbehoevende ouders aan de andere kant van het land. Zorg is daar geen anoniem product dat je simpelweg claimt bij een loket; het is een maatschappelijke relatie. En juist door die sociale activering komt de loodzware, formele medische zorg daar pas vele malen later aan bod.
We moeten onze jongeren nu al leren nadenken over ouder worden. Waarom leren we twintigers op school wel alles over crypto, hypotheekrenteaftrek en calorieën tellen, maar leren we ze met geen woord hoe een gezonde, solidaire levensloop eruitziet?
Oud worden is geen acute medische noodsituatie die je plotseling overkomt. Het is een natuurlijke fase die je kunt en móét ontwerpen. Als we jongeren nu al leren wat wederkerigheid betekent en hoe je een zorgzame buurt bouwt, plukken zij daar straks zelf de vruchten van.
We kunnen blijven wachten tot de Nederlandse overheid een keer uitvergaderd is over de zorgtekorten. Of we kunnen vandaag nog de Deense en Japanse mentaliteit omarmen. Echte autonomie betekent dat je de what-if-scenario’s recht in de ogen kijkt op het moment dat je nog kerngezond, energiek en vermogend bent.
Dus: Pas je woning aan als je nog fit bent. Investeer in de mensen om je heen. Praat met je buren.
Laten we ophouden met het kopiëren van alleen de Deense grenscontroles. Laten we kijken naar wat er écht toe doet: de kwaliteit van ons langere leven. Want lang gezond blijven? Dat kun je gewoon leren.
