Heb je dat ook weleens? Dat je de koelkast opentrekt en de melk blijkt zuur? Of dat je ’s ochtends in het donker met je blote voet vol op een rondslingerend stukje Lego trapt? Vroeger moest je dan op zoek naar de logische oorzaak: “Ik ben de melk vergeten op te drinken” of “Ik had die troep moeten opruimen”. Gelukkig hoeft dat ingewikkelde denkwerk niet meer. We leven in een prachtig tijdperk waarin we één universele zondebok-sneltoets hebben uitgevonden voor werkelijk elk probleem.
Het maakt niet uit wat er misgaat in de samenleving, je ramt gewoon op die ene, grote, rode knop. Het is een fantastische uitvinding: een soort automatische bliksemafleider voor de overwerkte hersenpan. Het scheelt je zó ontzettend veel denkwerk. Het is totale wellness voor je hoofd. Geen kreukels of ingewikkelde raderen in je brein, maar gewoon één grote, gladde ijsbaan waar elke vorm van logica direct vanaf glijdt. Je zou er bijna jaloers op worden.
Laatst keek ik naar een persbijeenkomst. Een kritische reporter stelde een verrassend aantal scherpe vragen over ontzettend ingewikkelde, taaie onderwerpen. Het onderwijs dat kwalitatief achteruit kachelt, de woningmarkt die al twintig jaar muurvast zit door falend beleid, de toenemende armoede en de rijen voor de voedselbank die inmiddels langer zijn dan de gemiddelde polonaise met carnaval. Maar ja, hoe leg je in een paar seconden uit waarom al die complexe beleidsnota’s, foute moties en bezuinigingen van de afgelopen decennia hebben gefaald? Dat vereist zelfreflectie. Dat vereist dossiers lezen. Veel te vermoeiend!
En toen kwam de befaamde ontsnappingsroute. Er werd strak in de cameralens gekeken, het gezicht ging in de zorgelijke plooi, de vinger wees naar de horizon en daar was de automatische reflex: “Ja, maar de instroom. Dáár zit de echte pijn.”
Briljant. Wat een heerlijke, koninklijke leegte. Het dak lekt? De sneltoets. De treinen rijden niet door achterstallig spooronderhoud? De sneltoets. Is de zorg onbetaalbaar door doorgeslagen bureaucratie? Precies, ram maar weer op die knop. Het is een paniekknop waar men op drukt zodra het intellectueel te heet onder de voeten wordt.
Het meest komische aan deze logica is de bijna goddelijke status die we de mensen achter die knop toedichten. Laten we de feiten er eens bij pakken: de mensen naar wie nu gewezen wordt, zitten niet in de ministerraad. Ze hebben geen zetels in de Tweede Kamer, ze hebben de wetten over de woningmarkt niet geschreven, ze bepalen de rentestanden van de banken niet en ze hebben de zorgnota niet verzonnen. Ze beslissen helemaal niks; er wordt alleen maar óver hen beslist via eindeloze debatten en wetten.
En toch, terwijl ze op een plastic stoeltje in een opvanglocatie op hun papieren zitten te wachten, slagen ze er volgens de vastgeroeste retoriek in om eigenhandig de complete Nederlandse infrastructuur te gijzelen. Wat een organisatorisch talent! Als je met zó weinig macht en zónder enig stemrecht een heel land kunt ontregelen, dan ben je een managementgenie. Je zou ze bijna de formatie in sturen om de boel wél een keer vlot te trekken.
Het systeem is zo simpel dat de spelregels op de achterkant van een bierviltje passen:
- Regel 1: Wijzen naar de horizon werkt altijd. Behalve als het toevallig heel goed gaat met de economie, want dan komt dat natuurlijk door pure ondernemersgeest. Als de zon schijnt hebben we het zelf gedaan, als het stortregent ligt het aan de knop.
- Regel 2: De knop mag geen geluid maken. Zodra er namelijk iemand opstaat en zegt: “Joh, volgens mij schuif je nu je eigen politieke begrotingsfouten af op mijn aanwezigheid,” treedt direct het noodprotocol in werking. Code rood! Dan ben je ineens “anti-Westers”, “ondankbaar” of “de boel aan het polariseren”.
Het is alsof je zakt voor je rijexamen omdat je drie paaltjes hebt geraakt, en vervolgens woedend tegen de examinator zegt dat het door de tegenwind en de stand van de maan komt. Het is een niveau van arrogant simplisme en pure intellectuele luiheid dat zo bizar is, dat je er eigenlijk alleen nog maar heel hard om kunt lachen.
Maar eerlijk is eerlijk: het leeft wel lekker comfortabel. Dus de volgende keer dat je zorgverzekering weer stijgt of er gaten in het asfalt vallen: denk vooral niet na. Zoek niet naar de echte oorzaak. Adem in, adem uit, en gebruik de sneltoets. Want in de echte wereld heeft geen enkel probleem slechts één oorzaak, en dus ook nooit één simpele oplossing. Maar gelukkig hoeven we daar in de permanente zomervakantie van het menselijk verstand niet over na te denken!
