Je bent erdoorheen gekomen. Je hebt de tergende routine van de sollicitatiecarrousel overleefd, de netwerk-transacties genegeerd en je zat aan tafel. Maar dan begint de laatste en misschien wel meest destructieve code: de loyaliteits-omerta.
In de top heerst een ongeschreven wet: we beschermen de club. Punt. Wie die code niet spreekt, merkt snel genoeg dat kritisch meedenken leuk is voor het jaarverslag, maar in de praktijk gewoon als verraad wordt gezien. Het systeem spuugt je uit als je de status quo écht uitdaagt. Psycholoog Irving Janis noemde dat ooit Groupthink. De drang om gezellig mee te knikken is zo groot, dat de realiteit compleet buiten de deur wordt gehouden.
Het begint geniepig. Je merkt dat de echte besluiten al zijn genomen zolang jij nog in de file stond. Je wordt simpelweg vergeten voor de app-groepjes en de koffie vooraf. Jouw feiten? Die zijn opeens “lastig” of “niet verbindend”. Want in dit wereldje is loyaliteit aan de club duizend keer belangrijker dan de publieke zaak.
Men noemt het politieke sensitiviteit, maar het is vaak niets anders dan een collectieve afspraak om de olifant in de kamer te negeren. Wie de olifant toch aanwijst, verdwijnt in de schaduw. Je krijgt te horen: Als het je niet bevalt, dan vertrek je. En wie dan antwoordt: Probeer me maar eens weg te krijgen, zet een genadeloos proces in gang. Je wordt niet ontslagen, dat geeft te veel lawaai, je wordt simpelweg geneutraliseerd in een moeras van procedures en ja-knikkers.
Na veertig jaar heb ik gezien hoe talentvolle mensen hun glans verliezen omdat ze probeerden te overleven in deze omerta. Maar ik heb ook geleerd: als de prijs voor een plek aan de tafel het inleveren van je integriteit is, dan herhaalt de geschiedenis zich. Dan zit je niet aan een tafel van goud, maar aan de duistere tafel van Rembrandt, waar loyaliteit wordt bezegeld met een blinde eed op het zwaard. Zo’n tafel is van klatergoud. De cirkel doorbreken begint bij de weigering om mee te zwijgen. De cirkel doorbreken begint bij de weigering om mee te zwijgen. Want een bestuurscultuur die alleen overleeft door critici buiten te sluiten, is een cultuur die uiteindelijk van binnenuit implodeert.
Schilderij:
De samenzwering van de Bataven onder Claudius Civilis
Rembrandt (1661)
